پروین اعتصامی، از برجسته‌ترین شاعران ایرانی است که با بهره‌گیری از قالب مناظره و تمثیل، به خوبی دغدغه‌های اجتماعی و سیاسی روزگار خویش را بازنمایی کرده است. با وجود انبوه پژوهش‌ها درباره ابعاد گوناگون شعر پروین، تاکنون به استخراج نظام‌مند الگوهای عملیاتی حکمرانی از اشعار او توجه نشده است. این پژوهش با روش تحلیل مضمون و بر اساس الگوی شش‌گانه، دو قطعه‌ی «نامه بزرگمهر به نوشیروان» و «فریب آشتی» را واکاوی کرده است. پس از کدگذاری و دسته‌بندی مضامین، از حروف اول پنج مضمون مستخرج از شعر نخست، سرواژۀ «پروین» شکل گرفت که مدلی برای حاکمان با مؤلفه‌های «پندپذیری، رفاه‌طلبی، وحدت عمل، یاری مظلومان، نظارت» پدید آورد. در شعر دوم نیز از شش مضمون استخراج‌شده، سرواژۀ «هوشیار» حاصل شد که مدلی برای شهروندان با مؤلفه‌های «هشیاری، واقف‌بودن، شکاکیت سودمند، یقین، اندازه‌شناسی، رهایی از توهم» ارائه داد. نسبت این دو مدل، وابستگی متقابل و چرخه‌ای بازخوردی است بدین صورت که غفلت حاکم از مدل «پروین»، شهروند را به فعال‌سازی مدل «هوشیار» ناچار می‌کند. این پژوهش، پروین را نه شاعری صرفاً اخلاق‌گرا، بلکه نظریه‌پردازی اجتماعی معرفی می‌کند که رابطۀ قدرت و ضعف را در قالب تمثیل به تصویر کشیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این دو مدل، ظرفیت بازتعریف مناسبات قدرت در سازمان‌ها و تشخیص انحرافات اخلاقی مدیران را دارند و می‌توانند به‌عنوان چارچوبی بومی در مطالعات میان‌رشته‌ای ادبیات و مدیریت به‌کار روند.