عنوان:
بازتاب ادبیات انگلیسی در بازساخت هویت ایرانی: مطالعه‌ای بر آثار نویسندگان پس از انقلاب اسلامی ایران
نویسنده (گان):
امیر حسن زاده
(نویسنده مسئول
)
)
گروه آموزش زبان انگلیسی، پردیس علامه طباطبایی اردبیل، دانشگاه فرهنگیان، اردبیل، ایران
چکیده:
پس از انقلاب اسلامی ایران، موج گسترده‌ای از مهاجرت روشنفکران، دانشگاهیان و هنرمندان ایرانی به غرب، زمینه‌ساز پیدایش ژانری نو در ادبیات جهان شد: ادبیات انگلیسی‌نویس ایرانی. این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل راهبردهای گفتمانی و روایتی بازساخت هویت ایرانی در آثار نویسندگان پس از انقلاب انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع کیفی-بنیادی است و با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف (سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین) و تحلیل مضمون براون و کلارک، به بررسی ۱۵ اثر شاخص (شامل خاطره‌نگاری، رمان و رمان گرافیکی) منتشر شده بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این آثار از طریق تولید «ضد-روایت‌هایی» در فضای حدواسط فرهنگی، همزمان به چالش کلیشه‌های شرق‌شناسانه غرب و نقد ضمنی گفتمان رسمی درون ایران می‌پردازند. پنج مضمون اصلی شناسایی شد: ایران به مثابه «سرزمین گمشده»، مادر و مادربزرگ به مثابه حافظان سنت، انگلیسی‌نویسی به مثابه آشپزی بینافرهنگی، حجاب به مثابه ابژه مرزی، و بازگشت غیرممکن. نتایج نشان می‌دهد که زنان با ۳/۷۳ درصد آثار، راویان اصلی این ادبیات هستند و مسئله جنسیت، محور تقابل سنت و مدرنیته در بازساخت هویت ایرانی است. زبان انگلیسی نیز نه ابزار سلطه، که عرصه‌ای برای مقاومت از درون و عاملیت سوژه دیاسپورا عمل می‌کند. این پژوهش با ارائه الگویی نظری برای تحلیل پیوند روایت و هویت در ادبیات مهاجر، به غنای مطالعات دیاسپورا و پسااستعمار در بافتار ایرانی کمک می‌کند.