cultural leadership studiesJMLDUnknown621561قادر وظیفه دمیرچیQader Vazifeh Damirchiگروه مدیریت، واحد گرمی، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمی، ایران | Department of Management, Germi Branch, Islamic Azad University, Germi, Iran0000-0003-1163-6058vazifehqader@gmail.com2وحید امیریVahid Amiriگروه آموزش متوسطه، وزارت آموزش و پرورش، اداره کل آموزش و پرورش استان اردبیل ، پارس آباد، ایران | Department of Secondary Education, Ardabil Province Education Organization, Parsabad, Iranvahidadmiri85@gmail.comدشت مغان، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حوزه‌های فرهنگی و تاریخی شمال‌غرب ایران، همواره محل تلاقی تمدن‌ها و اقوام گوناگون بوده است. در قلب این دشت، قلعه اولتان (اولتان قالاسی) با وسعتی نزدیک به ۷۰ هکتار، بزرگ‌ترین محوطه خشتی شمال‌غرب ایران و یکی از شاخص‌ترین سکونتگاه‌های دوره ساسانی در مرزهای شمال‌غربی شاهنشاهی به‌شمار می‌رود. آنچه گاه‌نگاری این محوطه را به‌طرز چشمگیری دگرگون ساخته، کاوش‌های نجات‌بخشی اخیر است که گورستانی متعلق به عصر آهن (هزاره نخست پیش از میلاد) را آشکار کرده است. این کشف، نخستین شاهد ملموس از حضور سازمان‌یافته انسانی در این مکان، چندین سده پیش از ساخت استحکامات اصلی دوره اشکانی و ساسانی، به‌شمار می‌رود و همراه با شواهد لایه‌نگاری، نشان می‌دهد که توالی استقراری محوطه به‌مراتب پیچیده‌تر و طولانی‌تر از آن چیزی است که پیشتر تصور می‌شد. استحکامات و سازه‌های متأخر که بخش عمده بقایای قابل مشاهده امروزی را تشکیل می‌دهند، بر روی بقایای همین سکونتگاه‌های کهن‌تر احداث شده‌اند و تصویری از تداوم تاریخیِ چشم‌گیر در این مکان ارائه می‌دهند. اوج شکوفایی این محوطه اما به دوره ساسانی (۶۵۱-۲۲۴ میلادی) بازمی‌گردد؛ زمانی که دشت مغان بخشی از منطقه مرزی راهبردی شاهنشاهی ساسانی بود و شهرهای مستحکمی چون اولتان قالاسی، با سیستم‌های پیشرفته آبیاری و طرح‌های منظم شهرسازی، تجلی‌گر ساختاری اداری-اقتصادی پویا و جمعیتی متنوع بودند. یافته‌های سطحی – شامل سکه‌ها، سفال‌ها و بقایای معماری – حکایت از ادغام کامل این منطقه در شبکه‌های گسترده امپراتوری دارد. این مقاله با هدف بررسی نقش قلعه اولتان در شکل‌گیری و تداوم هویت فرهنگی مردم دشت مغان تدوین شده و پیوند میان این بنای تاریخی و مؤلفه‌های هویت معاصر منطقه را از دو منظر باستان‌شناسی و فرهنگ عامه تبیین می‌کند. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، گزارش‌های باستان‌شناسی و داده‌های قوم‌نگاری انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این محوطه فراتر از یک سازه نظامی، کانونی تمدنی بوده که طی دو هزاره، بستر تعاملات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اقوام گوناگون را فراهم آورده و در حافظه جمعی و فرهنگ عامه مردم مغان – در قالب افسانه‌ها، باورهای عامیانه، ترانه‌های محلی و آیین‌های نمادین – بازتابی عمیق یافته است. مقاله در پایان با شناسایی چالش‌های پیش‌رو و فرصت‌هایی چون ثبت جهانی و پژوهش‌های بین‌المللی، بر ضرورت بازتعریف جایگاه این میراث در سیاست‌های فرهنگی منطقه و حفاظت از آن به‌عنوان گامی در جهت تقویت هویت فرهنگی و پیوند نسل امروز با ریشه‌های تاریخی تأکید می‌کند.The Mughan Plain, one of the most significant cultural and historical zones in northwestern Iran, has long served as a crossroads of civilizations and ethnic groups. At its heart lies Oltan Fortress (Oltan Qalasi), covering approximately 70 hectares and ranking as the largest mudbrick archaeological site in northwestern Iran and one of the most prominent Sasanian-period settlements along the empire's northwestern frontiers. What has dramatically transformed the chronology of this site is the recent salvage excavation that uncovered an Iron Age cemetery (first millennium BCE) – the first tangible evidence of organised human presence at this location several centuries before the construction of the main Parthian and Sasanian fortifications. This discovery, alongside stratigraphic evidence, indicates that the occupational sequence of the site is considerably more complex and long-lasting than previously assumed. The later fortifications and structures, which constitute the bulk of today's visible remains, were built atop these earlier settlement deposits, revealing a remarkable pattern of long-term historical continuity. The site reached its zenith during the Sasanian period (224–651 CE), when the Mughan Plain formed part of the empire's strategic borderlands. Fortified cities such as Oltan Qalasi, with their advanced irrigation systems and regular urban layouts, epitomise a dynamic administrative-economic structure and a diverse population. Surface finds – including coins, ceramics, and architectural remains – attest to the region's full integration into the broader imperial networks. This article aims to investigate the role of Oltan Fortress in the formation and continuity of cultural identity among the inhabitants of the Mughan Plain, elucidating the connection between this historical monument and contemporary regional identity through two complementary lenses: archaeology and folk culture. Adopting a descriptive-analytical methodology, the study draws on library resources, archaeological reports, and ethnographic data. The findings reveal that the site was far more than a military structure; it functioned as a civilisational hub that, over two millennia, facilitated economic, social, and cultural interactions among diverse ethnic groups. Simultaneously, it has been deeply embedded in the collective memory and folk culture of the Mughan people – persisting through legends, popular beliefs, local songs, and symbolic rituals. The article concludes by identifying the major challenges facing the site alongside opportunities such as UNESCO World Heritage nomination and international research collaboration. It emphasises the urgent need to redefine the site's position within regional cultural policy, asserting that its preservation is a vital step toward strengthening cultural identity and reconnecting present generations with their historical roots.اولتان قالاسی، دشت مغان، هویت فرهنگی، عصر آهن، فرهنگ عامه، میراث ناملموس.Oltan Fortress , Mughan Plain, Cultural Identity, Iron Age, Folk Culture, Intangible Heritagefa